KRUIDEN

---

Hieronder staat een selectie van enkele kruidensoorten die dit seizoen in De Pluktuin geteeld gaan worden, of die in het verleden ooit in de Pluktuin zijn geteeld.

(Bron: XOTUS, Botanisch avontuur)

	A
	Anijs Pimpinella anisum Oorspronkelijk uit het Middelandse Zeegebied. Wanneer in april gezaaid, ontstaan er in de zomer schermen van witte bloemetjes. Liefst ter plaatse zaaien. Anijs wordt in gebak, groente-, vis-,vleesschotels gebruikt en bijvoorbeeld ook in typische gedestilleerde dranken: Pernod, Raki. En niet te vergeten onze geboortemuisjes. Kweken op een zonnige beschutte plek. Arnica Amica montana Beroemd Alpenweidekruid, dat in zalven wordt verwerkt en gebruikt wordt bij kneuzingen en spieraandoeningen. Wordt zo'n 50 centimeter hoog, krijgt oranje gele margrietachtige bloemen. Groeit het liefst in zure grond. Waarschuwing! Arnica is bij inwendig gebruik Giftig! Voor receptuur van compressen is het raadzaam een kruidenboek te raadplegen.
	B
	Basilicum Anijs-, Horapha Basileus is het Griekse woord voor koning. Dit plantengeslacht kan dan ook de koning onder de kruiden worden genoemd, vanwege de vele soorten met allerlei verschillende aroma's. Een bron van inspiratie voor de keuken. Horapha is er een uit Thailand, Vietnam en heeft een duldelijk anijsaroma. Mooi bossig plantje, met donkergroene bladeren en purperen steeltje. Pas na half mei in de volle grond zaaien, anders in de keuken of onder glas zaaien. Basilicum Voor het onstaan van de naam basilicum zijn verschillende verklaringen te geven. Volgens sommigen bronnen zou de naam zijn afgeleid van het Griekse word basileus, dat koning betekent. Het koninklijke verwijst naar de indrukwekkende, vorstelijk te noemen geur van de plant. Anderen zeggen echter dat het woord basilicum is afgeleid van basilisk, een legendarische draak met een kroontje op zijn kop, wiens blikken konden doden. Het gif van de draak was levensgevaarlijk, maar er werd verteld dat basilicum een tegengif was. Basilicum komt ook voor in het bijbelverhaal over Salome, de beeldschone dochter van koning Herodes, die zo mooi kon dansen dat ze alles van haar vader gedaan kreeg. Zoals bekend vroeg zij na haar dans tijdens het feestmaal het hoofd van de gevangen genomen Johannes de Doper. Zij verborg het hoofd in een pot met basilicum en verzorgde het toegewijd. Bieslook Allium schoenoprasum Mag in geen enkele tuin of balkon ontbreken. Een makkelijke plant, die herhaaldelijk te oogsten is, en bovendien nog prachtig paars bloeit ook! Als de plant erg uit model raakt kan je hem eens een keer tot 1 centimeter boven de grond afsnijden of weer eens verpotten of bemesten. Om de paar jaar de kluit scheuren. Fijngeknipt blad laat zich goed invriezen Blauw maanzaad, Slaapbol Papaver somniferum Komt oorspronkelijk uit Griekenland, daar vandaan verspreid naar het Midden-Oosten en Azie. Klaproosachtige, wordt ongeveer 1 meter hoog, bloeit wit tiot lichtpaars en vormt later een zaaddoos, waar het maanzaad in zit. Het melksap van de zaaddoos is de opium. Dit is in koele klimaten echter onbruikbaar terwijl het blauwe zaad in een koel klimaat juist van goede kwaliteit is. Het maanzaad wordt gebruikt in brood en gebak. Boekweit Fagopyrum esculentum Bekend graangewas, groenbemester en bijenplant. Maar ook een medicinale plant: een aftreksel van de bloemstengels beva rutine, een stof die aderverkalking tegen gaat. Boerenwordmkruid Tanacetum vulgare Mooie kruidenplan, heeft varenachtig blad en bloeit met knoopachtige gele bloemetjes. Goede snij en droogbloem. In vroeger dagen een gewilde anti heksenplant. Het loof werd ook wel als voorjaarsgroente gegeten. Heeft ontsmettende en insektenwerende werking, kan als strooikruid in kierenkasten worden gebruikt tegen bijvoorbeeld motten. Wordt als wormafdrijvend medicijn gebruikt, maar is niet bedoeld om zelf mee te experimenteren. Bonekruid Satureja hortensis Van oorsprong uit Zuid-Europa. Leuke plant, met smalle blaadjes. Voor teelt in de tuin of in potten. Scherp aroma, mengeling van tijm en munt en enigzins `heet'. Wordt daarom vaak in zoutarme dieten gebruikt. Heerlijk in bonenschotels, heeft bovendien als prettige bijwerking dat het de spijsvertering bevordert. Voor een zonnige standplaats.
	C
	Citroenmelisse Melissa officinalis Komt oorspronkelijk uit het Midden-Oosten, maar werd al in de 1e eeuw rond de Middelandse zee gekweekt. Leuke plant met ronde lichtgroene bladeren, bloeit van juni-augustus met witte bloemetjes. De bladeren moeten geoogst worden als de planten op het punt van bloeien staan. Wordt in wijn en thee gebruikt, bij vis en paddestoelen. Thee kalmeert en vermindert winderigheid en darmkrampen. Zwangere vrouwen mogen geen melisse nemen. Cowboythee Monarda punctata Deze plant komt van oorsprong van de 'Great Plains' in de V.S. De plant houdt van de drogere plekken van de tuin, waar het enigzins beschaduwd mag zijn. Prachtige gele bloemen met paarse stippen en aan de basis roze tot paarse band. Van de bladeren kan thee getrokken worden. De bloemetjes zijn heel bijzonder.
	D
	Damastbloem Hesperis tangshen Leuke plant, met lila of witte bloemkroon. Heerlijke avondgeur. Blad dat geplukt wordt voor de bloei is geschikt als saladegroente. Schijnt ook als aphrodisum gebruikt te zijn. Dille Anethum graveolens Schermbloemige plant, met mooi geveerd blad en gele bloeiwijzen. Dille blad wordt gebruikt in salades en bij vis. Bij drogen van het blad gaat er teveel aroma verloren, invriezen kan wel. Ook de zaden worden gebruikt, o.a. bij het inleggen in zuur en fijngemalen voor visgerechten. Een thee getrokken van dille, anijs en venkelzaad helpt de spijsvertering en is zelfs bij baby's goed toe te passen bij darmkrampjes. Dragon Artemisia dracunculus Russische dragon, heeft een wat kervelachtige smaak. De franse dragon is niet uit zaad te vermeerderen en moeilijk te verkrijgen. Deze russiche dragon kan wel 1.50 meter hoog worden. De blaadjes worden gebruikt in rauwkost, bij het inmaken in het zuur en in Aziatische gerechten, zoals bijv.'Kebab'. Dropplant Agastache foeniculum Mooie, 50 centimeter hoge plant, waarvan de bladeren een dropanijs aroma hebben. Bloeit met lila aarvormige trossen van juli-september. Goede bijenplant. Blaadjes zijn lekker als thee en voor salades Duizendblad Achillea millefolium Een tot 60 centimeter hoge plant met wit tot roze, rode schermvormige bloemen. Thee getrokken van de bloem of het blad wordt gebruikt tegen maag en darmklachten, een aftreksel van de plant wordt gebruikt om bloed mee te stelpen.
	E
	Ereprijs Veronica officinalis Een kruid met blauwe bloepmjes met donkere aders, wordt tot 40 centimeter hoog. Groeit het liefst in een tamelijk vochtige omgeving in schaduw tot half licht. Thee getrokken van de bloemen verlaagt de bloeddruk en helpt bij migraine en hooikoorts. de gewone ereprijs, Veronica chamaerys ziet er ongeveer hetzelfde eruit.
	G
	Goudsbloem Calendula officinalis Erg bekende zomerbloem, maar bijzonder waardevol als geneeskruid. Wordt verwerkt tot zalven en tincturen vanwege de antiseptische en antibacteriele werking. Compres bij wintervoeten en spataderen. De blaadjes en bloemen kunnen aan salades worden toegevoegd. De bloemen worden ook wel als kleurmiddel gebruikt. Bijvoorbeeld van kaas en rijst. En natuurlijk een leuke plukbloem. Guldenroede Solidago virgaurea Mooie kruidenplant, goede tuinplant. Bloeit geel van juli-oktober op ijle stengels, met fijngezaagde bladeren. Thee van Guldenroede toppen is een bekend middel bij nieraandoeningen, werkt afwaterend. De bloemen leveren een gele verfstof. Ook een leuke plukbloem.
	H
	Herderstasje Capselis bursa-pastoris In China een cultuurgewas. Daar geldt het als een van de belangrijkste groenten. De bladrozetjes aan de basis en de stengelbladeren worden rauw of gekookt gegeten. Bevat enorm veel vitamine C. Medicinaal als bloedstelpend middel en tegen overvloedige menstruatie. Hondsdraf Glechoma hederacea Kruid met gesteelde, niervormige blaadjes en paars-blauwe bloempjes. Komt van nature voor langs wegen en dijken. De gehele plant werkt tegen hooikoorts en slijmvorming. Hyssop Hyssopus officinalis Een sierlijke vaste plant, tot 60 centimeter hoog, die van juli-september bloeit met paarsblauwe bloemen. Heeft een frisse, enigzins muntachtig aroma. Jonge blaadjes zijn lekker bij vlees en vis. Thee van hyssopblad is goed bij 'slijm op de borst' en een aftreksel van de bloemen kan gebruikt worden als gorgelmiddel bij keelpijn.
	I
	IJzerhard Verbena officinalis Een winterhard kruid, heeft zeer kleine bleek lila bloemen die aan slanke aren groeien. Wordt tot 80 centimeter hoog. Thee van de bladeren is goed voor de spijsvertering en bloedcirculatie, en verlicht maagklachten.
	K
	Kaasjeskruid Malva sylvestris Prachtig kruid, van juni tot de herfst bloeiend met grote roze bloemen. Een aftreksel van bloemen en bladeren kan gebruikt worden om de huid op te frissen. Leuke plukbloem. Kalmoes Acorus calamus Een kruid met zwaardvormige bladeren en bruine aren. Werkt eetlustopwekkend en helpt tegen maag- en darmklachten. De wortelstok wordt verwerkt in thee, stroop en alcoholische drank. Kamille Matricaria chamomilla Bekende, maar fantastische kruid- sierplant. Thee van kamillebloesem kalmeert, verzacht pijn en geneest ontstekingen. In veel Zuid-Europese streken een doodgewone ontbijtthee. Plezierig om mee wakker te worden. Raadpleeg voor tal van andere recepten een goed kruidenboek of kom naar het XOTUS documentatiecentrum. Ook een leuke plukbloem. Karwij, Russische Nigelia sativa Bestanddeel van het Indiase kruidenmengsel 'Kolonji', wat bij de hals wordt gebruikt. In Rusland ook bestanddeel van roggebrood. De aromatische zwarte zaden smaken wat naar venkel, maar ook naar een pittige nootmuskaat! Uitproberen maar. Kervel Anthriscus cerefolium Mooi gewasje met drievoudig geveerde blaadjes, die eerst zachtgroen zijn en later een rode verkleuring krijgen. Kervel is fris en zacht van smaak en ondersteunt daardoor andere smaken. Voor soepen en salades. Het blad wordt ruim gebruikt, dus enkele rijen zijn wel nodig. Liefst in de halfschaduw, op goed doorlatende, niet te droge grond. Ter plaatse zaaien, niet verplanten en in de zomer voldoende vochtig houden. Korianderblad Coriandrum Sativum Speciale XOTUS varieteit voor de teelt van het blad, dat in vele exotische keukens wordt gebruikt. Ook goed voor een keukenraam te telen, als er genoeg licht is. In 10 centimeter potje telkens zo'n 5 zaden zaaien, na 6 weken weer een potje enzovoorts. Niet verspenen. Ook in de volle grond of platte bak ter plaatse zaaien.
	L
	Lavas Levisticum officinale Fors groeinede kruidenplant, ook wel maggiplant genoemd. Het blad dient als smaakmaker bij vlees, vis en groentegerechten. Minder bekend is het gebruik van het zaad. In de Italiaanse keueken wordt dit veel gebruikt over brood, hartig gebak en in pittige groenteschotels (met kool bijv.). Lavendel Lavendula angustifolia De gedroogde bloemen worden in reukzakjes gebruikt. Lavendelolie is een goed middel bij zenuwpijnen, brandwonden, wonden en insectenbeten, werkt ontspannend op de spieren. Stomen met lavendelolie werkt bij bijholteonstekingen, verkoudheid en hoest. Voor een zonnige standplaats.
	M
	Marjolein, Majoraan Origanum majorana Heerlijk keukenkruid, tot 40 centimeter hoog, bloeit wit, roze of lichtpaars. De malse toppen worden geoogst als de bloemen bijna uit zijn. Voor salades, lichte vleesgerechten, visschotels en sauzen. Stimuleert de spijsvertering. Standplaats een beschutte plek in de volle zon. Mosterd Sinapis alba Al eeuwenlang in gematigde gebieden bekend. Het zaad van deze plant is heet en wordt gebruikt bij de inleg in azijn, fijngemalen in mayonaises en sauzen. Ook het pittige, jonge blad kan worden gegeten. Munt, Kruizemunt Mentha spicata Smaak is sterk, meer mentholachtig dan van pepermunt Munt, Pepermunt Mentha piperita Vaste, uitlopervormende plant. Pepermuntthee is verfrissend, werkt bij lichte hoofdpijn en verkoudheid. Bladeren 6-8 weken in spijsolie trekken geeft een heerlijke olie voor bijvoorbeeld salades. In de industrie wordt peprmuntolie gemaakt dat als basis voor snoep, tandpasta en likeuren dient. Standplaats zon tot halfschaduw. In het najaar de uitlopers afsteken.
	P
	Pimpernel Sanguisorba minor Van oorsprong een Europese plant die op kalkachtige heuvels groeit. Leuke tuinplant, tot 30 centimeter hoog met geveerde bladeren en bolvormige bloemetjes. De frismakende, jonge bladeren worden gebruikt in salades, kruidenboter en als garnering van zomergroenten en zomerdranken. Een aftreksel van de bladeren dient als lotion tegen zonnebrand.
	R
	Rode Spoorbloem Centranthus ruber Komt oorspronkelijk uit Zuid-Europa. Mooie bossige plant met geurige, rode, schermvormige bladeren. Het jonge blad kan als gekookte of gestoofde groente worden gegeten, de wortels in soepen verwerkt. Rode Zonnehoed Echinacea purpurea Zeer bekende medicinale plant, waarvan de wortels gebruikt worden. Al bij de Noord Amerikaanse indianen en de pioniers in gebruik bij o.a. slangenbeten. Bekend om het versterken van het immuun-systeem. Het is ook een erg mooie tuinplant, purperrode bloemen met ferme harten! Goede bijen en vlinderplant. Rozemarijn Rosmarinus officinalis Aantrekkelijk wintergroen struikje, met grijsgroene, naaldvormige blaadjes en bleekblauwe bloemetjes. Rozemarijn wordt gebruikt bij vlees en gevogelte, vooral de combinatie van rozemarijn, rode wijn en knoflook is heel bijzonder. Ook cosmetisch veel gebruikt: in shampoos en gezichtscosmetica. Extract van Rozemarijn in het badwater is zeer opwekkend. Het zaad kiemt bij 18 graden celsius. Planten in de winter beschermen.
	S
	Saffloer Carthamus tinctorius Een distelachtige met oranje rode bloemen. Wordt al eeuwenlang gekweekt in India, China, Egypte en Zuid-Europa. Was belangrijke verfstof. Nu wordt er op grote schaal de saffloerolie uit gewonnen. Wordt ook als nep saffraan gebruikt. Thee van de bloemblaadjes werkt laxerend, transpiratieopwekkend en koortsafnemend. Ook een leuke snijbloem Salie Salvia officinalis Bekend keukenkruid uit het Middelandse Zeegebied. Groeit struikachtig, met zilvergroene blaadjes en bloeit met paarse lipbloemen. Wordt in de Italiaanse keuken gebruikt en wordt vaak bij vis en vet vlees verwerkt. Saliethee drinken is goed bij verkoudheid en gorgelen helpt bij keelpein. Sterk aftreksel geeft futloos haar weer kracht en heeft adstringende werking op vettige huidtypes. Sint Janskruid Hypericum perforatum Bekende geneeskrachtige plant, met de oeroude reputatie bescherming te bieden tegen tovernarij. Sint Jansolie is een bekende medicinale olie bij zenuwaandoeningen. Thee getrokken van de blaadjes kalmeert en vermindert menstruatiekrampen. Leuke, geelbloeiende tuinplant, voor de halfschaduw.
	T
	Teunisbloem Oenothera biennis Dit kruid geeft een leuke gele bloem die licht geeft in de avonduren en heerlijk ruikt. Hij kan tot 150 centimeter hoog worden en komt oorspronkelijk uit Virginia, voelt zich het lekkerste in een zonnige en droge omgeving. De gehele plant is medicinaal te gebruiken, de werkzame stof in deze plant wordt teunisbloemolie genoemd. De olie werkt bloed- en huidzuiverend en verlicht vrouwenkwalen. Tijm Thymus vulgaris Van oorsprong uit het Middelandse Zeegebied. Heestertje van zo'n 25 centimeter groot, dat met bleek violette bloempjes bloeit. Groeit het liefst op een zonnige standplaats en in kalkhoudende grond. Moet om de 2 - 3 jaar vernieuwd worden. Spaarzaam gebruiken in groenten, vleesgerechten, soepen en sauzen. Tijmolie is een befaamd middel bij luchtwegaandoeningen. Bij de Romeinen was tijm het symbool van moed en dapperheid en de soldaten namen een bad met tijmolie voordat ze ten strijde trokken.
	V
	Venkel Foeniculum vulgare Al in de oudheid gebruikt als middel bij spijsverteringsstoornissen. Nu ook nog wordt een thee van het zaad getrokken gebruikt voor babydarmkrampjes en door zogende moeders om de melkproduktie te bevorderen. Het blad wordt als keukenkruid gebruikt bij onder andere visgerechten Vrouwenmantel Alchemilla mollis Zoals de naam al zegt wordt dit kruid afkomstig uit Zuid-Europa veelal gebruikt bij het verlichten van vrouwenklachten, door middel van thee getrokken van de bladeren. De plant staat graag in het halfschaduw tot licht, en wil het graag wat vochtig hebben. Hij bereikt een lengte van ongeveer 65 centimeter, de bladeren houden regen en dauwdruppels vast. De plant krijgt kleine gele bloemetjes.
	W
	Wijnruit Ruta graveolens Groeit in het wild op de bergehellingen van Zuid-Europa. Was als medicinale plant al in gebruik bij de Romeinen. Wordt tot 60 centimeter hoog, heeft mooi geveerd blad en bloeit geel. Wijnruit wordt als keukenkruid gebruikt, in zeer kleine hoeveelheden in bijvoorbeeld tomatensap, visgerechten, groene salades en kruidenbitters. Ook wordener medicijnen van gemaakt tegen nervositeit en hoge bloeddruk. Medicinaal niet zelf toepassen. Ook als keukenkruid niet geschikt voor zwangere vrouwen.
	Z
	Zuring Rumex acetosa Ouderwetse groente/kruid, met wat zure smaak, net als spinazie. Het jonge blad wordt fijngesneden aan salades toegevoegd of voor soepen gebruikt. Al vroeg in het voorjaar kan voor het eerst gesneden worden, een groot voordeel dus! Als wintergroente in tunnel, koude kas en platte bak veelbelovend. Bloeistengels blijven wegsnijden.